ساختار شیمیایی و فیزیکی :

عقیق گوهری از خانواده کوارتز می باشد و عقیق دندریت یا همان شجر (dendrite) را جزوی از خانواده عقیق ها می دانند. سنگ عقیق شجر یا دندریت آگات، اسم خود را از واژه یونانی به معنای مانند درخت گرفته است. این نوع عقیق ها معمولا بی رنگ، سفید، یا خاکستری می باشد و نقش هایی مانند درخت یا سرخس را به دلیل وجود آهن و منگنز به نمایش می گذارد که در اصطلاح به این خاصیت سنگ شجر، دندریت می گویند و به دلیل شباهت زیاد طرح ایجاد شده روی نگین به فصل های بهار و پاییز به آنها سنگ شجر پاییزی یا بهاری نیز گفته میشود. (البته ممکن است گاهی اسم الله، علی، محمد و … بر روی آن بطور طبیعی نمایان شود.)

نحوه تشکیل به این صورت است که دی اکسید منگنز Mno۲ و دی اکسید سیلیسیم Sio۲ درون Ph های نزدیک بـه هم متبلور مـی شوند ولی تبلور و انجماد کریستالی دی اکسید منگنز مقداری زودتر از شبکه کریستالی سیلیس مـی باشد . زمانی کـه کریستال سیلیس بـه شکل ژله ای وجود دارد، دی اکسید منگنز بـه شکل دندریتی رشد کرده و متبلور مـی شود و بعد از آن حالت ژله ای سیلیس سرد مـی شود و این تاخیر زمانی تبلور بین دو ساختار است کـه سبب ایجاد و ثابت ماندن این اشکال داخل سنگ ها مـی شود. در مرتبه بعد گوهر تراش با تشخیص مسیر و لایـه نقش، بـه تراش سنگ مشغول می شود و اینجاست کـه تجربه و ذوق هنرمند نگین تراش است که چگونه بتواند نقش های زیبا را از دل سنگ بیرون بکشد.

   

در سنگ عقیق شجری، شکل درخت (در زبان عربی این کلمه معنی درخت می دهد) و مناظر طبیعی و گاها تا حدودی تصاویری شبیه به حیوانات دیده می شود. پیشینیان براین باور بودند که این گوهر در اثر رعد و برق، شکلی از محیط اطراف را در خود ثبت می کنند و در حقیقت نقشی مشابه نگاتیو دوربین عکاسی دارد و باتوجه به محلی که آن سنگ در آن قرار دارد منظره ای متفاوت در آن ایجاد می گردد ولی در حقیقت دلیل اصلی پیدایش این سنگ ، رشد ساختار دندریتی اکسید منگنز در درون آن در زمان تبلور است. ساختار عقیق شجر به این شکل است که وقتی عقیق هنوز به‌شکل کوارتز بوده و دگرگون نشده است، آهن و منگنز وارد آن شده و با شرایط خاص، طی فرآیند دگرگونی داخل منافذ سنگ رسوخ می‌کنند و سیستمی کریستالی تشکیل می‌دهند. بنابراین تشکیل نقوش شجر در سنگ، هیچ ارتباطی به گیاهان ندارد. همچنین باوری که می‌گوید نقوش داخل عقیق شجر در اثر رعدوبرق ایجاد می‌شود، باوری خرافی است.‏

   

روش نگهداری :

شما می توانید یک ظرف را با آب نمک ترجیحا نمک دریا و آب خنک پر کنید و چند دقیقه سنگ را درون آب نمک قرار دهید و یا اینکه سنگ خود را به مدت چند دقیقه دورن آبی جاری و روان قرار دهید و سپس ده دقیقه الی یک ساعت در مقابل نور خورشید قرار دهید.

خواص درمانی :

▪︎ در درمان آرتروز گردن، تنظیم تعداد سلول های خونی و بهبود کمر درد موثر است.

▪︎ دور کردن فرد از احساسات منفی و افزایش عزت نفس در فرد

▪︎ موجب ترغیب شخص در ایجاد افکار مثبت خواهد شد.

▪︎ این سنگ از آنجا که جز سنگ های عقیق به حساب می آید، خواص سنگ عقیق نیز در مورد عقیق شجر صدق میکند.

▪︎ در درمان برخی از بیماری ها مانند سرما خوردگی و آنفولانزا تاثیر گذار است.

▪︎ برای از بین بردن خستگی و درد بدن موثر است.

      

احادیث ائمه معصومین :

امام صادق (علیه السلام ) در مورد خواص سنگ عقیق فرموده اند که دستی که در آن، این گوهر باشد، بسیار عجیب است که از درهم و دینار (پول) خالی باشد و باعث دوری فقر خواهد شد.

همچنین امام رضا (علیه السلام ) فرموده اند که این نگین، فقر را از بین می برد و دست کردن آن، نفاق را دور می کند و نیز در ادامه خواص عقیق فرموده اند که کسی که این انگشتر را در دست کند، فقیر نمی گردد.

امیرمؤمنان علی (علیه السلام) در مورد این سنگ فرموده اند که خواندن دو رکعت نماز با این انگشتر، برابر با هزار رکعت نماز است که بدون این انگشتر خوانده می شود و همینطور به گفته ایشان این سنگ باعث دفع بلاها خواهد شد و از صاحب خود محافظت می کند.

تاریخچه :

از نظر تاریخی، عقیق با کارهای دستی مردمان عصر نوسنگی کشف و شناسایی شد.

زمان قدیم به دلیل اهمیت خواص سنگ شجر اصل این سنگ در تمامی مراحل زندگی گذشتگان از تجارت گرفته تا کشاورزی نقش مهمی داشته است. در یونان قدیم نگین شجر، نشانه عروس جنگل و روح درخت بوده و به همین دلیل آن را در زمین های کشاورزی خود خاک می کردند تا محصولشان زیاد و باکیفیت باشد.

این گوهر به عنوان طلسم و زیورآلات به منظور شفا در میان بابلیان استفاده می‌شد. استفاده دارویی از سنگ عقیق شجر تا تمدن مصر و یونان باستان ادامه پیدا کرد و آوازه آن به افریقا، خاورمیانه و روسیه نیز رسید. این گوهر زیبا به عنوان سنگی بسیار مناسب برای تراش مطرح شد و از قرن پانزدهم تا نوزدهم راه خود را در بازارهای تجاری آلمان باز کرد. امروزه نیز خرید و فروش این گوهر در آلمان مرسوم است‏‎.

در دوران باستان، عقیق بعنوان حرز جایگاه والایی داشته است. حتی گفته می شود تشنگی را فرو نشانده و از بروز تب جلوگیری می کند. افسانه هایی هست که می گوید جادوگران پارسی از آن برای تغییر جهت طوفان استفاده می کرده اند.
مجموعه مشهور سه هزار کاسه عقیق که توسط میترادیتس، پادشاه پونتوس جمع آوری شده، نشان دهنده علاقه و اشتیاقی است که در گذشته به عقیق ابراز می داشته اند. کاسه های عقیق در دوران امپراطوری بیزانس نیز همچنان مشهورند. جمع آوری کاسه های عقیق در دوران رنسانس در میان خانواده های سلطنتی اروپایی رواج داشته و موزه های زیادی در اروپا مانند لوور، نمونه های بی نظیری از آن را به نمایش گذاشته اند.

همچنین در سنگ‌درمانی بسیار کاربرد دارد و برخی معتقدند که عقیق شجر صبر و تحمل را در صاحب خود تقویت کرده، آرامش درونی در ارتباط با محیط بیرونی را افزایش می‌دهد و ارتباط فرد را با زمین و کائنات عمیق می‌کند‏‎.‎

معادن :

بهترین معدن عقیق شجر دنیا متعلق به ایران است و در روستای بمرود شهر حاجی‌آباد واقع در خراسان جنوبی قرار دارد. بعد از ایران، کشورهای آفریقایی مانند ماداگاسکار، برزیل و هند به‌صورت عمده و کشورهایی مانند یمن و مالزی به‌شکل محدودتر به تولید نگین‌های شجر مشغول اند .

شجر هندی نیز یکی از زیباترین و جذابترین نگین ها را داردو این گوهر در بستر رودخانه و در دل کوه در مناطق خاصی یافت می شود.